Tau kelekele kua malolo mo e holo
Ne maeke e tau kelekele kua malolo hfio ke tupu fakalutukia mo e nakai fai fakakiteaga ke moua e hatakiaga. Ne fa mahani ke tupu ka to lahi e uha, to e mafuike mo e, ke he falu magaaho, ha ko e tau gahua he tau tagata. Kumikumi ke iloa ko e heigoa ke taute he magaaho ne ai la tupu ia, kua tupu mo e kua mole e malolo hifo e tau kelekele.
He lau pepa nei
Tukuhifo e tau lauiaaga ha ko e tau kelekele kua malolo mo e holo
Fakakia neke ko e taha matakavi haau ne mukamuka ke malolo hifo e tau kelekele. Ko e tau matakavi ne mukamuka ke malolo hifo e tau kelekele ne lalafi atu ke he tau matakavi ne ha i ai e:
- Tau kelekele ne kua fita e malolo hifo fakamua
- Tau paia tokoluga
- Tau halavai fakatafe he tau paia tokoluga
- Tau vai tafe ikiiki mo e tau kaukau vailele, poke
- Tau matafeutu he faahi tahi.
Liu tumau ke kitekite ke he haau a inisua. Mahuiga lahi kaeke ke fai inisua a koe ke lata mae haau a kaina mo e tau koloa ne haha i ai ha ko e mena to lagomatai he mena nei a koe ka tupu e taha matematekelea ke liu ke tu hake ke he haau a tau hui kaeke ke malona e haau a tau koloa.
Ko koe ni ke iloa tonu ko e iloa he haau a magafaoa e tau mena ke taute mo e katoatoa e koloa kua lata ke fai ke o atu mo e mafola.
Taute ke mau to malolo hifo e tau kelekele
Taute ke mau amanaki e haau a lotokaina. Fakataitai ke iloa ko e heigoa e tau kola haau ne liga ke moua mo e taute auloa e taha fakatokatokaaga.
To maeke he kautaha Civil Defence Emergency Management Group ke talaatu kia koe kaeke kua fita e malolo e kelekele he matakavi ia haau fakamua.
Iloa e tau fakamailoga kaeke ke nakai haohao mitaki ke maeke ia koe ke fakamafitifiti e taui kaeke ke kitia e koe. Tivi tumau e haau a kaina, muaata kaeke kua leva lahi e magomago e fonua, kua tutupu e tau mafuike po kua to lahi e uha. Tivi ke he tau mena nei:
- tau kelekele ne kua holo fakatote, tau patuo ne kua mokulu hifo mo e mailoga e fai vala kelekele foou he mokuluaga
- tau gutuhala po ke tau pu fakamaama ne kua pilipili ka hafagi
- tau ava he tau pu fakamaama ne kua nakai hao mitaki ka papa
- tau vala ki fafo tuga e tau sitepe mo e tau kaupa ne kua lutulutu po ke fakapeei kehe mai he fale
- tau maihiihi po ke kolofuta he kelekele, puhala tu, tau faahi hala laka hi simei, tau kaupa taofi aki e tau faahi he fonua mo e falu foki he tau fugafuga mao
- tau akau kua hafa veveli ke he faahi, tau kaupa taofi aki e tau faahi he fonua po ke tau pa takai; mo e
- vai ne tafe mai he taha paipai he fonua, tuga e vai tafe foou.
Mataala he tau magaaho ka fakaholo, muaatu ke he tau puhalatu ne tumutumu hake e tau faahi. Onoono fakamakutu ke kitia kaeke kua malolo hifo e tau kauhala, e tau pelapela mo e tau patuo kua mokulu hifo.
Taute e taha palana mo e haau a magafaoa ke maeke ke hoko mitaki ke he tuaga mitaki ka mole e lekua tupu fakalutukia. Manamanatu ke he tau mena ne kua lata ke fai ke he tau aho oti mo e aikua kaeke ke ai fai mena pihia a koe?
Kaeke ke tupu e taha lekua fakalutukia, kua maeke ia koe ke apitia ke he loto kaina ke tolu e aho poke molea. Kua fita e puke e fale haau ke he tau koloa fakaaoga ka tupu e taha lekua fakalutukia ka kua tuga ni ko e tau koloa fa mahani ke fakaaoga ni he tau aho noa. Taute mo e iloa ko e heigoa e tau koloa ne kua manako mo e taute e taha palana ke hoko mo e mafola.
Kumikumi ma e haau a matakavi e Civil Defence Management (CDEM) Group.
Ko e heigoa ke taute kaeke ke malolo e kelekele pokua amanaki e kelekele ke malolo
Fakamafiti ke hola kehe mai he hala he kelekele ne kua malolo.
Fehola kehe mai he haau a kaina poke taha fale foki kaeke kua kitia kua nakai haohao mitaki — uta e haau a kato koloa ne kua seu tuai mo e haau a tau manu fao mo koe kaeke ke fahia ke taute fakamafiti.
Tauhea atu ke he haau a tau katofia mo e lagomatai ke he falu ka maeke ia koe.
Matutaki ke he tau kau gahua ne lagomatai ke he tau matematekelea tupu fakaofo pihia mo e haau a tufono maaga. Hokotaki kaeke kua fai malolo mo e holo e kelekele po ke fai veve e tau puhala tu po ke tau fonua ke he haau a tufono maaga. Kaeke ke nakai fai hala ke fehola ai mo e kua nakai haohao mitaki e tau momoui pihia mo e kaina, tauhea ke he numela 111.
Ko e heigoa ke taute kua mole atu e malolo he kelekele
Mataala neke fai kelekele foki ka malolo.
Nofo kehe mai he kelekele ne kua malolo mo e holo ato tivi mo e moua e fakaataaga mai he tau pule.
Aua neke lali a koe ke fakaata e tau kelekele kua malolo mo e holo. Maeke e tau kelekele ne kua malolo mo e holo ke lokiloki mo e nakai maeke ke kitia tuai ka amanaki ke fai mena ka tupu. Maeke ke malolo fakaofo, mokulu e tau maka po ke uufitia e tau koloa kua malona. Kua lata ke tivi mo e fakaata he kau gahua tufono maaga po ko lautolu e tau kau gahua ne kua moua e tau fakaakoaga ke he tau mena pehe nei.
Ko e tau kelekele ne kua malolo mo e holo ne moua mai he tau kelekele ne kua hu e vai mo e kua mamafa. Kua lata ni ke toka ke fakamea e lautolu ne kua iloa lahi ke he tau puhala hako. Maeke he kelekele, efu silt mo e tau valavala akau ke fai kiva po ke kona ne toka ai.
Hokotak ke he tau pule kaeke ke malona e tau kave hila.
Liu ke to fakamafiti aki e tau akau e tau kelekele ne kua mafukefuke mo e malona. Kaeke ke otioti mo e matafi e kelekele ha kua nakai fai akau e kelekele kua maeke ke tupu mai ai e vai puke holo mafiti.
Lagomatai ke he falu kaeke kua maeke ia koe, mua atu kia lautolu ne manako lahi ke he tau lagomatai.
Kaeke kua malona haau a kaina
- Aua neke taute taha mena ke fakahagahagakelea aki a koe poke malona atu haau a kaina.
- Matutaki fakamafiti atu ke he kautaha pisinisi ne inisua a koe ki ai.
- Kaeke ke totogi nonofo e koe he haau a kaina, matutaki atu kia ia he haana a kaina pihia mo e haau a pisinisi ne inisua e tau koloa haau ki ai.
- Poki e tau ata he tau koloa ne malona. To fakamafitifiti he mena nei e tau kumikumiaga ke lata mae haau a tohi ole.
Kalo kehe mai he mate ha ko e first aid. Moua mai e tau fakaakoaga he poko kupega hila St John ke iloa ko e heigoa e tau mena ka kumikumi ki ai mo e taute kaeke kua lata a koe ke tului e tau kafokia.
Ko e tau vahega matematekelea
Na loga lahi e tau matematekelea tutupu pauaki i Niu Silani. Kumikumi ke iloa ko e heigoa ke taute to hoko, kua hoko mo e kua mole e tau vahega kehekehe he tau mena tutupu fakalutukia.
