Ko e tau manu fao ko e haau a levekiaga a lautolu. Kua lata ia koe ke putoia a lautolu ke he tau palana mo e tau teuteu haau ha ko e tau lekua tutupu fakalutukia.

  • Fakaputu ke loga e tau menakai, tau valavai mo e tau koloa ke lata mae haau a tau manu ke tolu e aho mo e molea. Manatu ko e mena lahi atu e inu valavai e tau manu he tau magaaho ka tupetupe.
  • Manatu ke tuku e tau microchip he haau a tau manufao. Fakamau a lautolu mo e haau a ekekafo manu mo e New Zealand Companion Animal Register (NZCAR). Fakatumau ke fakafoou e tau fakamauaga nei mo e lalafi ki ai e taha fakamauaga he taha mai i fafo he matakavi ne nofo ai a koe.
  • Liu kitekite ke he inisua he haau a manufao ke fakamooli to fai totouaga nakai kaeke ke fai he tau mena tutupu fakalutukia.
  • Kaeke kua lata ia koe ke hola kehe, uta e tau manu lagomatai mo e tau manu fao haau mo koe. Kaeke ke nakai haohao mitaki ke lata mo koe, to nakai haohao mitaki foki ke lata mo lautolu. Kumikumi ke iloa mooli to talia nakai he fale fakamalu e haau a tau manu fao. Poke fai numela ke tauhea ke he tau fale leveki manu, fale leveki pusi mo e tau motela ne talia e tau manu.

Kua fai hatakiaga e Ministry for Primary Industries (MPI) ke lata ke fai palana mae haau a tau manu. Lalafi ki ai e taha poakiaga ke lata mae tau faga manu kehekehe mo e tau faga lekua tutupu fakalutukia kehekehe. Gahuahua ke he tau matagahua ne kua fakatokatoka ke fakatupu e haau a palana.

Tau manu lagomatai

Kua fakaako e tau manu lagomatai mo e fakamooli he taha kautaha ke he tau fakaakoaga nei. Ne foaki he tau faahi gahua nei e tau lagomatai mahuiga tuga e fakailoa fakaofo po ke foaki e tau lagomatai. Fakaata fakamatafakatufono a lautolu ki loto he tau toloaga tagata. Ka e to liga kua lata ke moua e taha fakaataaga ke hu atu ke he taha marae po ke taha faituga.

Ko e matafakatufono, kua nakai maeke i a koe ke fano kehe mai he haau a kuli lagomatai (assistance/guide dog). Putoia ke he mena nei e tau fale ne lagomatai ka fai lekua tupu fakaofo, tuga e Civil Defence Centres.

To foaki he kautaha ke he tau fakaakoaga ne fakamooli e haau a manu e taha peleue ke tui ne ha ki ai e matahigoa he kautaha gahua mo e fakamailoga ke fakamooli haau a higoa. Maeke he mena nei ke liu ke fakafetui mafiti mo e haau a manu kaeke ke mavehevehe mai mo koe.

  • Kaeke ke maeke, fakakia kua tui mooli e peleue po ke kitia e fakamailoga fakamooliaga he haau a manu. Maeke i a koe ke hu atu ke he taha fale Civil Defence Centre ke kumi lagomatai pete e nakai fai pepa ke fakamooli ko koe.
  • Fakakia kua ha mo koe e tohi fakamooli he haau a manu lagomatai mo e kaeke ke maeke, taha tohi fakamooliaga ke ua aki tuga e tohi mai he haau a kautaha gahua ne fakaako haau a manu.
  • Huhu age ke he kautaha gahua ko e matutaki fefe mo lautolu ka mole e lekua tupu fakaofo mo e ko e heigoa e tau lagomatai ha lautolu kia ko e.
  • Fakakia ko e foou e ata haau mo e haau a manu neke mavehevehe a koe mo e haau a manu.

Hikihiki e haau a palana ke felauaki mitaki

Ko e tau palana he tau kaina oti to kehekehe, ha ko e tau mena ne nonofo ai a tautolu, ko hai ne nonofo mo tautolu mo e ko hai ne manako ke moua e lagomatai mai ia tautolu.